Tinnitusun Nörofizyolojisi: Beyin Neden Ses Üretir? Bilimsel Mekanizmalar, Tanı ve Tedavi Rehberi

Tinnitus, dış ortamda herhangi bir ses yokken kişinin kulağında veya başında bir ses algılaması durumudur. Dünya genelinde erişkinlerin yaklaşık %10–15’i yaşamının bir döneminde tinnitus deneyimler. Nörofizyolojik açıdan bakıldığında tinnitus, yalnızca kulakla ilgili bir sorun değil; işitsel sistemin periferi (koklea), işitsel sinir, beyin sapı ve kortikal merkezler arasında karmaşık bir ilişki bozukluğudur.

1. Tinnitus Nasıl Oluşur? Nörofizyolojik Mekanizmalar

a) Koklear Saç Hücrelerinin Bozulması (Peripheral Damage Theory)

İç kulaktaki tüylü hücreler hasar gördüğünde beyine gönderilen elektriksel sinyallerde “boşluk” oluşur.Beyin bu boşluğu kendi ürettiği spontan sinyallerle doldurmaya başlar. Bu, tinnitusu tetikleyen en yaygın mekanizmadır.Bu fenomen, deafferentasyon olarak bilinir.

b) Merkezi İşitsel Yollarda Hipereksitabilite

Tinnitusun önemli bir kısmı beynin kendisinden kaynaklanır.İşitsel korteks, yeterli sinyal alamadığında:

• Sinirsel aktivite artar,

• Spontan ateşleme hızlanır,

• Gürültüye benzer sinyaller “yanlış yorumlanır”,

• Tinnitus sesi oluşur.

Bu durum beyin plastisitesinin yan etkisidir ve “central gain” mekanizması olarak bilinir.

c) Limbik Sistem – Tinnitus Döngüsü

Tinnitusun rahatsız edici olmasının nedeni sadece işitsel aktivite değildir.Beyinde limbik sistem (duygusal merkez) bu sesi tehdit olarak algıladığında:

• Kaygı artar

• Odaklanma güçleşir

• Çınlamanın şiddeti artar

Bu nedenle tinnitus yalnızca bir duyu bozukluğu değil, aynı zamanda bir duygu işleme bozukluğudur.

d) Somatosensoriyel Tinnitus

Boyun kasları, çene eklemi (TMJ) ve servikal sinirler işitsel beyin yollarına sinyal gönderebilir.Bu nedenle:

• Çeneyi sıkmak

• Boyun kas gerginliği

• Diş gıcırdatmatinnitusu artırabilir.

2. Tinnitusun Klinik Değerlendirmesi

a) Odyolojik Testler

• Saf ses odyometri

• Konuşma ayırt etme testi

• Timpanometri

• OAE (Dış saç hücresi fonksiyonu)

• Tinnitus pitch ve loudness eşlemesi

b) Gerekli Durumlarda Nöroloji Değerlendirmesi

Aşağıdaki durumlarda ileri inceleme önerilir:

• Tek taraflı tinnitus

• İşitme kaybının eşlik etmesi

• Baş dönmesi ile ilişkili tinnitus

• Nabızla senkronize (pulsatil) tinnitus

c) Pulsatil Tinnitus

Bu tip tinnitus çoğunlukla damar kaynaklıdır:

• Arterioskleroz

• Arteriovenöz fistül

• Anevrizma

• Vasküler anomaliler

Mutlaka tıbbi inceleme gerektirir.

3. Bilimsel Tedavi Yaklaşımları

a) Ses Terapisi

Amaç: Beynin tinnitusu tehdit olarak algılamasını azaltmak.

Kullanılan ses türleri:

• Beyaz gürültü

• Pembe gürültü

• Doğa sesleri

• Frekans uyumlu maskeleme sesleri

b) TRT (Tinnitus Retraining Therapy)

Jastreboff tarafından geliştirilen bilimsel bir protokoldür.İki temel bileşeni vardır:

1. Ses terapisi

2. Nörofizyolojik danışmanlık

Beynin tinnitusa olan duygusal yanıtı yeniden eğitilir.

c) İşitme Cihazı ile Maskeleme

Tinnitusun eşlik ettiği sensörinöral kayıplarda en etkili yöntemlerden biridir.Modern cihazlar tinnitusa özel maskeleme programı içerir.

d) Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Stres ilişkili tinnitus hastalarında altın standarttır.

e) Somatosensoriyel terapi

Fizik tedavi, çene terapisi, postür düzenlemesi.

4. İyi Duy İşitme Merkezi’nin Tinnitus Protokolü

İyi Duy İşitme Merkezi’nde tinnitus yönetimi şu adımlarla ilerler:

• Ayrıntılı odyolojik değerlendirme

• Tinnitus frekans ve şiddet ölçümü

• Tinnitus anketleri (THI, TFI)

• Maskeleme cihaz denemeleri

• Düzenli takip randevuları

• Gerekirse ilgili branşlara yönlendirme